Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Bakış

Kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesini ele alan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, TÜBA bünyesinde yayımlandı. Kitap, bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini tek bir çerçevede topluyor. Editörlüğünü TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ile Doç. Dr. Kevser Çınar’ın yaptığı yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor.

Çalışma, engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerdeki yerini merkeze alıyor. Müze yöneticilerinden turizm profesyonellerine, eğitimcilerden mimarlara ve kamu politikası uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı olarak tasarlandı.

Yükseköğretimden Kamusal Politikalara Uzanan Kapsam

Eser, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi amaçlıyor. Kitapta kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Bölümlerde kuramsal tartışmalar, literatür incelemeleri, kurumsal deneyimler ve saha çalışmalarına dayanan değerlendirmeler yer alıyor. Bu yapı, araştırma ile uygulama arasında bağ kurmayı hedefliyor.

Dokunsal Sergilerden Duyulu Müze Tasarımına

Kitapta ele alınan uygulamalar arasında görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımı, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına yönelik çalışmalar bulunuyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi ile kapsayıcı müze politikaları da incelenen konular arasında.

Bu çeşitlilik, kapsayıcılığın yalnızca binaların fiziksel özellikleriyle değil; ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar, dijital içerikler ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiğiyle de ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin, öğrenmenin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkesin ona erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçlendiğine dikkat çekiyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılığı sağlamadığını belirtiyor. Çınar’a göre bir müzeye girebilmek, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor. Dijital dönüşümün yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, açık veri ve çok duyulu arayüzler gibi olanaklar sunduğunu belirten Çınar, teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor.